Θέλω να πω κάτι που ίσως δεν ακούγεται πολύ “σωστό” ή “θεραπευτικό” , αλλά το βλέπω όλο και συχνότερα.

Όλοι μάθαμε να βάζουμε όρια.
Και πολύ καλά κάναμε. Εκπαιδευτήκαμε,μάθαμε να λέμε όχι, να προστατευόμαστε, να μην αντέχουμε τα πάντα.

Αλλά καμιά φορά αναρωτιέμαι…
μήπως αρχίσαμε να βάζουμε όρια χωρίς να κοιτάμε ποιον έχουμε απέναντί μας;

Μήπως το όριο έγινε εύκολος τρόπος να φύγουμε πριν πληγωθούμε.
Να κλείσουμε την πόρτα πριν χρειαστεί να μιλήσουμε.
Να αποσυρθούμε πριν αντέξουμε λίγο ακόμα.

Δεν μιλάω για τις περιπτώσεις που το όριο είναι απαραίτητο.
Όταν κάτι μας καταπατά, μας υποτιμά και μας πονά.
Εκεί το όριο είναι απαραίτητο και σωτήριο.

Μιλάω για εκείνες τις άλλες φορές.
Που κάποιος μας δυσκολεύει.
Που κάτι μας θυμώνει ή μας μπερδεύει.
Που η σχέση δεν είναι «εύκολη».

Και τότε λέμε:«βάζω όριο»αλλά στην πραγματικότητα λέμε:«φεύγω». Η υπέρμετρη ανοχή μετατρέπεται σε ακαμψία. Ξεχνάμε να είμαστε ευλύγιστοι και διαλλακτικοί. Δεν συζητάμε , δεν συμβιβαζόμαστε , δεν υποχωρούμε. Απλά δηλώνουμε.

Το όριο όμως δεν φτιάχτηκε για να κόβει τις σχέσεις.
Φτιάχτηκε για να τις κάνει πιο ασφαλείς.

Και κάπου εδώ ίσως χρειάζεται να βάλουμε κι ένα όριο στα όρια.
Να ρωτήσουμε τον εαυτό μας:
— αυτό το όριο με φροντίζει ή με απομονώνει;
— με φέρνει πιο κοντά ή με κρατά μακριά;
— είναι επιλογή ή φόβος;

Γιατί οι σχέσεις δεν αντέχουν μόνο με όρια.
Αντέχουν και με αντοχή.
Με διάλογο.
Με το να μένεις, έστω και άβολα, για λίγο ακόμα.

Δεν χρειάζεται να αντέχουμε τα πάντα.
Αλλά ίσως χρειάζεται να αντέχουμε κάποια πράγματα.
Όχι για τους άλλους.
Για τη σύνδεση, για το “εμείς”.

Η υπογονιμότητα δεν είναι μόνο μια ιατρική διάγνωση.
Είναι μια εμπειρία που διατρέχει αθόρυβα την καθημερινότητα, τις σκέψεις, τις σχέσεις και το σώμα. Ένα βίωμα που συχνά δεν  το βλέπουν οι άλλοι από έξω, αλλά αφήνει βαθύ ψυχικό αποτύπωμα σε όσους το ζουν.

Για πολλούς ανθρώπους, η επιθυμία για παιδί ξεκινά απλά – σχεδόν αυτονόητα. Και κάπου εκεί, χωρίς προειδοποίηση, μετατρέπεται σε αναμονή, εξετάσεις, ημερολόγια, αριθμούς, κύκλους που μπαίνουν στο μικροσκόπιο και τους αντιλαμβανόμαστε  όχι με τον χρόνο αλλά με την ελπίδα.

Μια απώλεια που δεν έχει αναγνώριση

Η υπογονιμότητα συνοδεύεται συχνά από μια μορφή αδιόρατου πένθους.
Πένθος για το παιδί που φαντάστηκες.
Για το σώμα που «θα έπρεπε» να μπορεί.
Για τη ζωή που πίστευες πως θα κυλήσει αλλιώς.

Κι όμως, αυτό το πένθος σπάνια λαμβάνει αναγνώριση  από το περιβάλλον.
«Χαλάρωσε», «ξέχασε το », «θα έρθει όταν το περιμένεις λιγότερο».
Φράσεις καλοπροαίρετες, αλλά συχνά μοναχικές. Γιατί αυτό που πονά περισσότερο είναι ότι δεν υπάρχει χώρος να μοιραστείς τη θλίψη όπως είναι.

Το σώμα σε επιφυλακή, η ψυχή σε αναμονή

Η εμπειρία της υπογονιμότητας μπορεί να φέρει:

• άγχος και υπερένταση

• ενοχές και αυτοαμφισβήτηση

• θυμό, ζήλια, ντροπή

• συναισθηματική εξάντληση

Το σώμα μπαίνει σε μια κατάσταση διαρκούς εγρήγορσης. Κάθε σύμπτωμα  έχει μια ερμηνεία, κάθε μήνας αποτελεί χρόνο κρίσης, κάθε αρνητικό αποτέλεσμα  είναι μικρή κατάρρευση. Και κάπως έτσι, η ζωή αρχίζει να γυρνάει γύρω από έναν στόχο, αφήνοντας λιγότερο χώρο για όλα τα υπόλοιπα.

Οι σχέσεις δοκιμάζονται

Η υπογονιμότητα  ποτέ μόνο ατομικό βίωμα.
Αγγίζει τη σχέση, τη σεξουαλικότητα, την επικοινωνία.
Συχνά οι σύντροφοι πονάνε διαφορετικά, σε διαφορετικό χρόνο, με διαφορετικό τρόπο – κι αυτό μπορεί να δημιουργήσει απόσταση εκεί που υπάρχει ανάγκη για σύνδεση.

Παράλληλα, οι κοινωνικές επαφές αλλάζουν.
Γιορτές, ανακοινώσεις εγκυμοσύνης, παιδικά πάρτι μπορεί να γίνουν επώδυνες υπενθυμίσεις. Όχι επειδή δεν χαίρεσαι για τους άλλους, αλλά επειδή πονάς για εσένα.

Δεν είναι αδυναμία να δυσκολεύεσαι

Είναι σημαντικό να ειπωθεί ξεκάθαρα:
Δεν είσαι υπερβολικός/ή. Δεν είσαι αχάριστος/η. Δεν είσαι αδύναμος/η.

Η υπογονιμότητα είναι μια εμπειρία που δοκιμάζει βαθιά την ψυχική ανθεκτικότητα. Και το να ζητάς στήριξη, να μιλάς, να αναγνωρίζεις τα συναισθήματά σου δεν είναι πολυτέλεια – είναι φροντίδα.

Ο χώρος της ψυχολογικής υποστήριξης

Η ψυχολογική υποστήριξη μπορεί να λειτουργήσει σαν ένας ασφαλής χώρος:

• όπου η θλίψη δεν χρειάζεται να «διορθωθεί»

• όπου η ελπίδα δεν επιβάλλεται

• όπου υπάρχει χώρος για όλα τα αντικρουόμενα συναισθήματα

Όχι για να εξαφανιστεί ο πόνος, αλλά για να μην τον κουβαλάς μόνος/η.

Ένα τελευταίο, από καρδιάς

Αν “περπατάς” αυτή τη διαδρομή, να θυμάσαι:
η αξία σου δεν μετριέται από αποτελέσματα εξετάσεων.
Το σώμα σου δεν είναι εχθρός.
Και η ανάγκη σου για αγκαλιά, κατανόηση και χρόνο είναι απολύτως ανθρώπινη.

Η υπογονιμότητα αφήνει ψυχικό αποτύπωμα.
Αλλά δεν σε ορίζει.

Η «κρίση» των 30: μια στάση πριν την επόμενη διαδρομή

Γύρω στα 30, πολλοί άνθρωποι έρχονται αντιμέτωποι με μια εσωτερική ανησυχία που συχνά περιγράφεται ως «κρίση». Δεν πρόκειται απαραίτητα για κάτι παθολογικό, αλλά για μια φυσιολογική φάση επαναξιολόγησης. Είναι η στιγμή που αρχίζουμε να κοιτάμε τη ζωή μας λίγο πιο προσεκτικά και να αναρωτιόμαστε: είμαι εκεί που θέλω; ζω τη ζωή που φανταζόμουν;

Ένα από τα βασικά ζητήματα που κυριαρχούν σε αυτή τη φάση είναι η επαγγελματική πορεία. Πολλοί άνθρωποι στα 30 αισθάνονται πως «θα έπρεπε» να έχουν ήδη κατασταλάξει, να έχουν μια σταθερή δουλειά ή μια ξεκάθαρη κατεύθυνση. Οι συγκρίσεις με συνομηλίκους, τα κοινωνικά πρότυπα και οι προσδοκίες του περιβάλλοντος εντείνουν το άγχος και συχνά δημιουργούν την αίσθηση ότι «κάτι δεν πάει καλά».

Ταυτόχρονα, αλλάζει και η σχέση μας με τον χρόνο. Εκεί που στα 20 νιώθαμε πως όλα είναι ανοιχτά, στα 30 ο χρόνος αρχίζει να βιώνεται πιο συγκεκριμένα. Αυτό μπορεί να φέρει πίεση για αποφάσεις, όχι μόνο επαγγελματικές αλλά και προσωπικές: σχέσεις, οικογένεια, τρόπος ζωής. Πολλοί παλεύουν ανάμεσα σε αυτό που θέλουν πραγματικά και σε αυτό που πιστεύουν ότι «πρέπει» να επιλέξουν.

Όμως αυτή η φάση, όσο δύσκολη κι αν είναι, κρύβει και μια σημαντική ευκαιρία. Η αμφισβήτηση δεν είναι ένδειξη αποτυχίας, αλλά ωρίμανσης. Είναι η στιγμή που αρχίζουμε να ακούμε πιο καθαρά τις δικές μας ανάγκες και αξίες και να απομακρυνόμαστε, έστω σταδιακά, από εξωτερικές προσδοκίες.

Ίσως τελικά η «κρίση» των 30 να μην είναι κρίση, αλλά μια στάση. Μια παύση απαραίτητη για να αναστοχαστούμε, να αναπροσαρμόσουμε την πορεία μας και να συνεχίσουμε πιο συνειδητά το ταξίδι της ζωής μας.

Η θέσπιση ορίων είναι μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις με την οποία έρχονται αντιμέτωποι οι γονείς  όσον αφορά την ανατροφή των παιδιών. Πολλοί δυσκολεύονται να κατανοήσουν την σημασία τους και συχνά αναρωτιούνται «Πότε και πώς να βάλω όρια ; Πώς να το κάνω χωρίς να γίνω υπερβολικά αυστηρός;»

 Παρόλο που μπορεί να φαίνεται δύσκολο, τα όρια είναι μια βαθιά πράξη φροντίδας και αγάπης. Δημιουργούν ένα ασφαλές και προβλέψιμο περιβάλλον όπου το παιδί μπορεί να αναπτυχθεί με υγιή τρόπο. Και όταν αναφερόμαστε σε ασφαλές περιβάλλον εννοούμε ένα σταθερό πλαίσιο κανόνων  που τα βοηθά να καταλαβαίνουν τι είναι αποδεκτό και τι όχι, δίνοντάς τους μια αίσθηση σιγουριάς και ασφάλειας καθώς γνωρίζουν πάντα τι να περιμένουν. Επιπλέον , μέσω των ορίων τα παιδιά  αναπτύσσουν τη δεξιότητα να ελέγχουν τις παρορμήσεις τους , κάτι που είναι θεμελιώδες για την προσωπική τους ανάπτυξη και τις μελλοντικές τους σχέσεις. Από τα πρώτα χρόνια της ζωής τους μαθαίνουν να σέβονται τα δικαιώματα και τα συναισθήματα των άλλων  και με αυτό τον τρόπο διαχειρίζονται με περισσότερη δύναμη και ευελιξία τις προκλήσεις και τις συναισθηματικές απογοητεύσεις.

Μπορεί όλα τα παραπάνω να ακούγονται «λογικά και αναμενόμενα» , ωστόσο είναι αρκετά συχνό να παρατηρείται δυσκολία στη θέσπιση ορίων κυρίως γιατί οι γονείς «χάνονται» στο πώς αυτή μπορεί να πραγματοποιηθεί με σεβασμό και ενσυναίσθηση χωρίς την παρουσία απειλών και έντασης. Αρχικά , είναι σημαντικό τα όρια να τίθενται με σαφήνεια και σταθερότητα. Αυτό σημαίνει πως χρησιμοποιούμε γλώσσα και νοήματα που είμαστε βέβαιοι ότι τα παιδιά μπορούν να κατανοήσουν και παραμένουμε πιστοί σε αυτά ανεξαρτήτως συνθηκών. Αν για παράδειγμα το όριο που θέτουμε είναι «όχι στη χρήση οθόνης πριν τον ύπνο» αυτό χρειάζεται να τηρηθεί πιστά ακόμα και εκείνες τις ημέρες που το πιεστικό πρόγραμμα και η πίεση μας «προκαλούν» να υποκύψουμε στην επιθυμία των παιδιών. Η περιστασιακή οπισθοχώρηση προκαλεί σύγχυση και αβεβαιότητα με αποτέλεσμα να υπονομεύεται η προσπάθειά μας για οριοθέτηση.

Επιπλέον, είναι εξίσου σημαντικό να αντιμετωπίζουμε τα παιδιά με σεβασμό στα συναισθήματά τους και να συμβάλουμε στην κατανόηση του κόσμου που τα περιβάλλει. Τα παιδιά κυρίως της νηπιακής και πρώιμης σχολικής ηλικίας  δεν έχουν αναπτύξει τη σκέψη  αίτιου-αιτιατού και δεν αντιλαμβάνονται  πλήρως τις συνέπειες των επιλογών τους. Ρόλος των γονέων είναι να αναγνωρίσουν το συναίσθημα τους και να κατανοήσουν την επιθυμία τους εξηγώντας τους ωστόσο τους λόγους για τους οποίους δεν είναι εφικτή η πραγματοποίησή τους. Για παράδειγμα οι φράσεις « μην κλαις» ή « θα γίνει αυτό γιατί το λέω εγώ» δεν διευκολύνουν  τη δημιουργία ενός διαύλου επικοινωνίας και δεν βοηθούν την κατανόηση του λόγου θέσπισης του εκάστοτε ορίου

Τα όρια είναι ένα δώρο προς τα  παιδιά. Η  θέσπιση τους δεν είναι μια πράξη τιμωρίας, αλλά μια πράξη αγάπης. Είναι ο τρόπος  να τους δείξετε ότι νοιάζεστε αρκετά ώστε να τα καθοδηγείτε με ασφάλεια σε έναν κόσμο γεμάτο προκλήσεις.

Βιβλιογραφία

1. Baumrind, D. (1991). The Influence of Parenting Style on Adolescent Competence and Substance Use. The Journal of Early Adolescence, 11(1), 56-95.
2. Siegel, D. J., & Bryson, T. P. (2012). The Whole-Brain Child: 12 Revolutionary Strategies to Nurture Your Child’s Developing Mind. Delacorte Press.
3. Faber, A., & Mazlish, E. (2012). How to Talk So Kids Will Listen & Listen So Kids Will Talk. Scribner.
4. Kazdin, A. E. (2008). The Kazdin Method for Parenting the Defiant Child. Houghton Mifflin Harcourt.

Η κυοφορία και η γέννηση ενός μωρού είναι ίσως η πιο εκπληκτική και έντονη εμπειρία στη ζωή μιας γυναίκας. Αν ρωτήσεις κάποιον ποια είναι η πρώτη εικόνα που του έρχεται στο νου όταν σκέφτεται μια έγκυο γυναίκα είναι μια γλυκιά και γαλήνια γυναίκα με χαριτωμένη , φουσκωμένη κοιλίτσα την οποία χαϊδεύει διαρκώς πλέοντας σε πελάγη απέραντης ευτυχίας για το νέο μέλος που περιμένει.

 Η άποψη αυτή εμπεριέχει μια δόση αλήθειας όμως στην πραγματικότητα η εγκυμοσύνη και η απόκτηση παιδιού δεν αποτελεί πάντοτε και εξ ‘ορισμού ένα πολυπόθητο και χαρμόσυνο γεγονός. Η εγκυμοσύνη από μόνη της είναι μια κατάσταση που θέτει ιδιαίτερες προκλήσεις στη μέλλουσα μητέρα και την ψυχολογία της και την φέρνει αντιμέτωπη με πρωτόγνωρες καταστάσεις που πολλές φορές δυσκολεύεται να διαχειριστεί. Οι ορμονικές διακυμάνσεις είναι πολύ έντονες και σε συνδυασμό με τη γενικότερη μετάβαση που βιώνει αυτή την περίοδο η γυναίκα την κάνουν να αισθάνεται ψυχικά ασταθής.

Είναι χαρακτηριστικό πως γυναίκες παρομοιάζουν την μετάβαση στη μητρότητα  αυτή ως «πένθος». «Πενθούν»  την προηγούμενη ζωή τους , τη γνώριμη φυσιογνωμία που έβλεπαν μέχρι πρότινος στον καθρέφτη τους , την γεμάτη δράση και εμπειρίες προηγούμενη ζωή τους που δεν είχε το άγχος της φροντίδας ενός ανθρώπου. Και αυτό είναι απόλυτα φυσιολογικό και αποδεκτό. Δεν σημαίνει πως δεν ανυπομονούν να γνωρίσουν το παιδί τους , δεν σημαίνει πως δεν είναι ευτυχισμένες για το νέο μέλος της οικογένειάς τους ούτε πως δεν είναι πρόθυμες να του προσφέρουν όσα περισσότερα μπορούν σε όλα τα επίπεδα. Σε καμία περίπτωση το ένα δεν αναιρεί το άλλο. Κι όμως , το πένθος αυτό δύσκολα γίνεται αποδεκτό και δύσκολα συζητιέται ανοιχτά και όταν γίνεται το αποτέλεσμα είναι να νιώθει ενοχές και ανεπάρκεια η ίδια η μητέρα , να νιώθει «κακή» μητέρα ή ακόμα και «ακατάλληλη».

Πράγματι, η  περίοδος πριν  την είσοδο στη μητρότητα και η διαδικασία προσαρμογής σε αυτή δεν είναι ούτε εύκολή ούτε απλή. Και αυτό γιατί  τα συναισθήματα της γυναίκας περνούν από θυελλώδεις εναλλαγές , ενώ παράλληλα βιώνει ψυχολογικές και σωματικές αλλαγές αλλά και αλλαγές στις κοινωνικές και οικογενειακές σχέσεις, ακόμη και αλλαγές στο τρόπο που η ίδια αντιμετωπίζει τον εαυτό της. Αλλάζει τρόπο σκέψης , αντίληψης των πραγμάτων  και  συντελείται μεταβολή της  συμπεριφοράς της προς τους άλλους. Με λίγα λόγια αφήνει μια γνώριμη για εκείνη πραγματικότητα και ετοιμάζεται για μια νέα και άγνωστη ζωή.

Είναι ευχάριστο το γεγονος πως τα τελευταία χρόνια όλο  και πιο συχνά ακούμε νέες μητέρες που επικοινωνούν τις δυσκολίες τους και έτσι σταδιακά , ο  μύθος  της ευτυχισμένης εγκύου αμφισβητείται και τείνει να αντικατασταθεί από πιο νηφάλιες θέσεις που δέχονται ότι η εγκυμοσύνη αποτελεί και μια περίοδο εσωτερικής κρίσης. Γι’αυτό και είναι είναι σημαντικό κατά τη διάρκεια της κύησης να μην  εστιάζουμε αποκλειστικά και μόνο στο ιατρικό κομμάτι της  ( εξετάσεις που σχετίζονται με την ομαλή ανάπτυξη του εμβρύου, υπερηχογραφήματα κ.α. ) αλλά να τίθεται και η ψυχολογία της εγκύου υπό διερεύνηση, ώστε σε περίπτωση που κριθεί αναγκαίο να της παρασχεθεί η δέουσα ψυχική φροντίδα.

Οι γυναίκες που διανύουν την περιγεννητική περίοδο είναι ευάλωτες και χρειάζονται κατανόηση και στήριξη για να μπορέσουν να ανθίσουν μέσα από την ανάληψη του νέου τους ρόλου χωρίς να χάσουν την ταυτότητά τους και το στέρεο έδαφος τους.